به نام يزدان پاك
استان مازندران براساس آخرين تقسيمات كشوري درسال76 از15 شهرستان , 36شهر , 38بخش , 104دهستان و 3549 روستا تشكيل شده است . سوادكوه تا سال 1359 بعنوان بخشي از شهرستان قائم شهر در جنوب آن قرار داشت اما در سال 1359 طي تصويب نامه شماره 6245 مورخ 21/4/1359 بخش سوادكوه به عنوان شهرستان مستقل مجزا گرديد واز اين پس در تقسيمات كشوري بعنوان شهرستان مستقل مطرح گرديد .
شهرهاي مازندران به ترتيب ازغرب به شرق عبارتنداز:
رامسر , كتالم , سادات محله . تنكابن ,خرم آباد, نشارود , عباس آباد , سلمان شهر , كلارآباد, مرزن اباد , كلاردشت , چالوس , نوشهر ويان , نور , چمستان , محمود آباد , آمل , رينه , فريدونكنار , بابلسر , امير كلا , بابل , قائمشهر , جويبار , كياكلا , شيرگاه. پل سفيد , آلاشت , زيراب , ساري , كياسر , سورك . نكائ , بهشهر , رستم كلا وگلوگاه . دراين ميان سوادكوه بادربرگرفتن شهرهاي پل سفيد , زيراب , شيرگاه وآلاشت همچون نگين سبز چشم هردوستدار طبيعت مازندران را به خود معطوف مي دارد .
شهرستان سوادكوه با 4 شهر بنامهاي فوق و 2 بخش بنامهاي مركزي و شيرگاه و6 دهستان بنامهاي سرخكلا با 20 آبادي و راستوپي با 69آبادي و ولوپي با52 آبادي و كسليان با 17 آبادي و شرق - غرب شيرگاه با 31 آبادي و لفور با 29 آبادي تشكيل شده است .كه پل سفيد مركز شهرستان مي باشد .
فاصله اين شهرستان بافيروزكوه 65كيلومتر وباقائم شهر 55كيلومتر مي باشد .
به طوركلي سوادكوه به دوبخش اصلي به عناوين ولوپي و راستوپي تقسيم مي گردد :
1- ولوپي : همان رودخانه كج ومعوج است كه ازارتفاعات سوادكوه سرچشمه مي گيرد و در دو راهي آزادمهر به رودخانه راستوپي ملحق مي كردد
2- راستوپي : همان رودخانه راست . كه ازكوههاي شهميرزاد سرچشمه مي گيرد و به سوادكوه سرازير مي شود .
اين دو رودخانه , رودخانه بزرگ تالار را تشكيل مي دهند كه پس از عبور از وسط شهر زيراب و شيرگاه به رودخانه كسليان مي پيوندد وپس ازطي مسير طولاني نهايتا" به درياي مازندران مي ريزد .
جغرافيا سوادكوه سوادكوه شهرستاني واقع درجنوب استان سرسبز مازندران مي باشد كه از شمال به قائم شهر وازجنوب به فيروزكوه وازشرق به ساري واز غرب به بابل محدود است ودر فاصله 150كيلومتري تهران واقع شده است ودر واقع دروازه استان درجنوب مازندرا مي باشد . اين شهرستان در دامنه شمالي البرز مركزي واقع شده وبيش از 2441 كيلومتر مربع وسعت دارد .
اين شهرستان كلا" درمنطقه كوهستاني وپايكوههاي البرز مركزي واقع شده است . از نظر تفكيك جغرافياي و وضعيت ناهمواريها از جنوب به طرف شمال از ارتفاع كاسته ميگردد زيرا اين شهرستان دردامنه شمالي رشته كوههاي البرز مركزي واقع شده است وهر چه از دامنه هاي فوق به طرف شمال فاصله بگيريم ازارتفاعات كاسته مي شود تا اينكه در منتهي اليه مرز شمالي شهرستان سوادگوه به قائمشهر متصل ميگردد به منطقه همواره ودشتها مي رسيم .
آب و هواي سوادكوه
آب و هواي اين منطقه تقريبا" معتدل ومرطوب وكوهستاني مي باشد .
پوشش گياهي اين منطقه پوشيده از گياهاني متنوعي مي باشد كه از آن جمله جنگل هاي انبوهي است كه با تنوع و تعداد گونه هاي جنگلي همراه است .
اقتصاد و فعاليتهاي انساني در سوادكوه
دامداري , زنبوداري , مرغداري ونيز كشاورزي خصوصا" درمنطقه شمالي سوادكوه رونق نسبتا" خوبي دارد .
در بررسي فعاليتهاي اقتصادي شهرستان سوادكوه بايد گفت كه بنيان اقتصادي شهرستان سوادكوه بر كشاورزي وصنعت استخراج معدن استوار بوده است كشاورزان سوادكوه از طرفي وابسته به آب وهوا , توپوگرافي وخاك منطقه واز طرف ديگر وابسته به چگونگي و نحوه كشت محصولات وبعبارتي سنت كشت محصولات كشاورزي وكلا" نحوه بهره برداري از زمين ومحيط طبيعي مي باشند .
درگذشته يعني تاقبل از استقرار ذغال سنگ البرز مركزي در اين شهرستان زندگي اكثريت مردم سوادكوه از طريق بخش كشاورزي و زير بخشهاي آن شامل كشاورزي , دامداري , شكار وجنگلداري بوده تامين مي گرديد. زيرا مهمترين منبع درآمد مردم درگذشته زمينهاي كشاورزي , جنگلها و مراتع طبيعي بوده است .
در بخش صنعت بايد گفت كه بنيان صنعتي سوادكوه به استخراج ذغال سنگ استوار بوده , اما به دليل خصوصي سازي , تعداد شاغلين درآن بسيار بسياركاهش يافته و رونق گذشته خود را از دست داده است .(متاسفانه به دليل عدم مديريت صحيح و پيرو ان بي نظمي و بي برنامگي اين مجموعه عظيم در اين ناباوري به نابودي سوق داده شد .
شهرستان سوادكوه از نظر اقتصادي يكي از محروميترين شهرهاي استان و كشور مي باشد .از صنايع پر رونق گذشته مانند كارخانه چوب لاجيم , اشباع تراورس شيرگاه , معادن ذغال سنگ , كارخانه فرآروده هاي چوبي گله وسنگده هيچ خبر نيست . وجنگلهاي اين منطقه باتوجه به داراي 1050000 هكتار جنگل آباد و مرغوب و 160000 هكتار جنگل نامناسب و 108000 هكتار مرتع نيز نقش اندكي در امورات اقتصادي اين منطقه دارد.در گذشته نه چندان دور مراتع غني اين منطقه منبع درآمد ساكنين اين منطقه بوده كه يكي از مهمترين تامين كننده مواد لبني وگوشتي بازار تهران ومازندران به شمار مي رفت كه متاسفانه خبري از اين منبع هم نيست .
سوادكوه با دارا بودن جاذبه هاي توريستي متنوع و وجود را آهن ارتباطي تهران به شمال وقرار گرفتن راه اهن در مسير جنگلها انبوه وزيباسوادكوه وشهرهاي ديگر اين استان, مي توان با خلاقيت ها وبرنامه مدون واصولي بخشي از مشكلات اين منطقه رابرطرف كرد .
تاريخ
اين منطقه درگذشته ي دور مركز حكومت اسپهبدان باوندي بوده وپادشاهان آنرا ملوك الجبال مي ناميدند . در حدود سالهاي 570 الي 607 ميلادي در زمان حكومت انوشيروان و خسروپرويز ساساني اسپهبد قارن بر سوادكوه و شهريار كوه حكومت مي كرد . قارن نام كوچكترين فرزند اسپهبد به حكومت امل - لپور - پريم (فريم) رسيده بوده . مجموع اين نواحي به اميدواره كوه و سوادكوه معروف بوده و دوره ي اسلامي به قارن كوه معروف شده
سوادكو ه از بخشهاي حساس طبرستان بوده است كه از نظر سوق الجشي بسيار مهم بوده و در اين زمينه شواهد تاريخي و روايات زيادي در تاريخ آمد است . كه مي توان به عنوان نمونه يورش اسكندري و گرفتاري سربازانش در جنگل ها ودفتع قهرمانانه اسپهبدان باوندي از طبرستان در قبال تهاجمات قبايل ديگر اشاره گردد.
همين موقعيت جغرافياي اعم از كوههاي استوار وجنگلهاي انبوه ودژهاي استوار (دژكولا) در سوادكوه باعث شده بوده ورود اعراب تا سالها به اين منطقه به تاخير افتد و اين منطقه سنگر بازماندگان ساسانيان به شمار مي آيد . اگر يزد گرد سوم به توصيه وسفارش (باو) تن در مي داد وبه اين منطقه از طبرستان مي رفت شايد آرزوي دير پاي شاهنشاهي خاندان ساساني را براي خود ودودمان خود بر آورده مي كرد .
لشكريان اين نواحي از خاندان وبازماندگان ساساني مقيم همين نواحي انتخاب مي شدند اسپهبدان يا شاهان محلي , كوهستانها را در اختيار داشتند . اين كوهستانها در هر ناحيه اي بنامي مرسوم بود.
سوادكوه قسمتي از كوهستاني به شماره مي رود كه در ناحيه كوهستان بزرگ ديگر بنام قارن كوه قراردارد .
در اين باب چند روايت وجود دارد :
1- اعتماد السلطنه در مرات البلدان چنين آورده است (در نقطه ي جنوب شرقي چرات كوهي است موسوم به (سوات) و از قرا تقرير اهالي بلد وجه تسميه اين محل به سوادكوه همين است يعني (سواته كوه) بوده است .
2 - چنين به نظر مي رسد كه (سوات كوه) يا (سوادكوه) تعريف شده ي (سات كوه) باشد . چه جز (سات +ساد)در لهجه طبري به معني صاف/ ساده , همواره وگسترده مي باشد وبه معناي ساده پاك , يكدست و تهي از پوشش و زوايد بكار گرفته مي شود وهنوز هم اصطلاح (ساته كوه) در كوهپايه ها بين معمرين معروف است نام سوادكوه ريشه در معني همين لغت دارد .
3- حالت ظاهري بيشتر نقاط سوادكوه باهمين مفهوم (تهي از پوشش) مطابقت دارد . زيرا فقط دامنه هاي شمال كوهها پوشيده از جنگل هاي انبوه است . پس مي توان نتيجه گرفت نخستين بار(ساته كوه) يا كوهي عاري از آرايش و تهي از پوشش بوده حرف (ت) تبديل به حرف (ال) شده واين تبديل در فارسي متداول بوده است كلمه (ساد) را هم به ساده يعني صحرا /جائي كه صاف وهموار باشد همرا خود آورده است .
ديدنيهاي سوادكوه
پل ورسك
از شاهكارهاي معماري به شمار مي رود راه آهن سراسري تهران -شمال را به هم وصل مي كند اين پل در دهه اول قرن چهاردهم هجري شمسي بر روي دره ورسك به ارتفاع 110 متري از كف بناه شده است وداراي دهانه قوسي 16 متري است .طول كلي پل 73/20 متر است .
سه خط طلا
راه آهن معروف به سه خط طلا در سه كيلومتري بعد از آبادي ورسك به سمت گدوك در ارتفاعات شرق جاده خطوط راه آهن وبا پلها و تونلهاي زيبا در سه خط به موازات هم مشاهد ه مي شود اين خطوط براي كم كردن شيب وافزايش ضريب قدرت لوكو موتيوها به اين شكل بنا شده است . تونل گدوك و پل ورسك از هنرهاي چشمگير مهندسي منطقه محسوب مي شوند .
امام زاده عبدالحق
آستانه مبارك امامزاده عبدالله ملقب به عبدالحق فرزند امام موسي كاظم (ع) در شهر زيراب واقع شده است . قضاوت واحقاقي كه بر اثر معجزات اين بزرگوار بين تعدادي از مومنين صورت گرفت ومشهور ترين اين كرامات در سال 738هجري قمري كه بين دو برادر اختلافي بر روي مرز زمين شاليزاري درگرفت يكي از آنها به استانه امامزاده رفته ونظر ونيازي كرد تامشكل آنها را رفع كند فرداي آن روز مسير رودخانه تغيير كرد بطوريكه مرز اصلي مشخص شده واين مشكل قبيله اي برطرف شده ازآن به بعد به امام زاده عبدالحق مهشور شده .
برج لاجيم
از توابع شهر زيراب در منطقه جنگلي ودر كنار روستاي لاجيم قراردارد اين اثر معماري ارزشمند متعلق به قرن پنجم هجري است .شخصيت مدفون در برج (كيا ابوالخوارس شهريار ) ازخاندان باونديان بوده كه در فاصله سقوط سلسله باونديان اول وبه قدرت رسيدن مجدد خاندان آل باوند پس از اشغال ناحيه آمل به دست قابوس وشمگير به منطقه كوهستاني لاجيم پناه برده است .
امام زاده عباسعلي
برقلعه كوهي كه مسلط به دهكده هاي ملرد وكرمان است بنايي است با گنبدي مخروطي و مسجد كوچكي متصل به در ورودي , درختي ناشناخته در محوطه بقعه است كه مي گفتند درخت فلفل است .
درياچه شورمست
درياچه طبيعي شهرستان سوادكوه كه وسعت آن 15هزار متر مربع وعمق آن 5 متر است . اين درياچه در 5.5 كيلومتري شهر پل سفيد واقع شده است .درختان كهن سال وبلند قامت توسكا در اطراف آن منظره رويايي را به وجود آورده اند .لازم به ذكر است تورهاي توريستي و گردشگري براي ديد و بازديد اين درياچه زيبا فعاليت مي كنندكه از جمله يكي ازاين تورهابامديريت سايت مارشال مي باشد.
غار اسپهبد خورشيد
اين غار در دوآب قرار دارد اين غار بصورت تالار ساده وتقريبا 15 متر است جالب ترين بخش غار بناهاي قسمت چپ راهرو كه نسبتا" سالم مانده است وبا دقت در آنها مي توان به وضع معماري اين دژ ديمي پي برد در كنار دهانه راهرو پلكاني است كه پس از خاكبرداري آن به يكي از شاهكارهاي ساختماني غار برخورد مي كنيم . اين راهرو به عرض 1.15 و داراي هفت پلكان به ارتفاع 17 سانتيمتر است و پله ششم پاگرد است واز آنجا با گردش به چپ داخل بناهاي فوقاني مي شوند .
از ديگر بناهاي باستاني وجغرافياي وزيارتگاه سوادكوه مي توان پل شاپور - قلعه كنگلو - برج ديوكلي (گنبد سرخ آباد) كوه خرونرو - غار كيجا كرچال - قلعه ديوسفيد - پلهاي داخل شهر وقديمي پل سفيد وشيرگاه - خرابه هاي شاهكوه - كركلي دژ - قلعه اولادديو - ابشار ودره دراسله ولوپي - ارفع كوه - كوههاي زيباي ارات بن ازجمله لالتا ,كاشيجال ,كندلك وآبشارچرچري(در ارات بن) - غار زنگيان ولوپي - امام زاده محمد تيلم - وسيد جليل القدر حاجي سيد مهران حسيني ودو فرزند بزرگوارش در روستاي ارات بن و... مي توان نام برد.
اهورامزدا،اين سرزمين را،اين مرزبوم را
از كينه ، از دشمن ، از دروغ ، از خشكسالي
حفظ كند
حسن عاليشاه ارات بني - ولوپي - سوادكوه
فرزند حاجي علي آقا - بچه سيد محله
|
